dossier 2

Smartphone en verleiding

De smartphone heeft een haast magnetische aantrekkingskracht. We kunnen er maar moeilijk aan weerstaan; het lukt niet om het gebruik te minderen. De sleutel hiervoor ligt bij het gelukshormoon dopamine.

  1. 3 soorten beloningen
  2. Nieuw is prikkelend en stimulerend
  3. Dopamine op je smartphone

3 soorten beloningen

Maakt de smartphone ons gelukkig? In zekere zin wel, want door bezig te zijn op de smartphone maken we het gelukshormoon dopamine aan. Dat is een neurotransmitter die ook vrijkomt bij sporten, seks of xtc-gebruik. Ons lichaam produceert dopamine wanneer ons brein ons voor iets wil belonen. Dat gebeurt bij 3 types beloningen: sociale beloningen, beloningen van de jacht en intrinsieke beloningen.

De vinkjes van WhatsApp vormen een typisch voorbeeld van een sociale beloning. Deze vinkjes worden blauw van zodra de ontvanger jouw bericht heeft gelezen. Dit creëert sociale druk bij zowel zender als ontvanger. Van zodra er gereageerd wordt, volgt de sociale beloning.

De tijdlijn van Facebook speelt in op jouw ‘jachtinstinct’. De tijdlijn is zo ontworpen dat je eindeloos kunt scrollen. Je kan dus blijven ‘jagen’ op iets interessants. Psychologisch is er weinig verschil tussen de beloning van de jacht op snoepjes in het experiment van Skinner bij duiven of de jacht op interessante dingen op je Facebook-tijdlijn.

Intrinsieke beloningen zijn beloningen die mensen zichzelf geven als ze iets goeds hebben gedaan. Bijvoorbeeld het streven naar orde.

“App-ontwikkelaars weten dat, als ze de orde op je thuisscherm verstoren met een push­bericht, jij geneigd bent om de orde te herstellen.”

Op het moment dat het pushbericht weggewerkt is (of je mailbox weer op nul staat), krijg je een shotje dopamine. Tal van functies in apps zijn te herleiden tot psychologische inzichten.

56% van de Vlamingen vindt sociale media te tijdsintensief.

imec.digimeter 2018 www.imec.be/digimeter­

Nieuw is prikkelend en stimulerend

Wanneer we reiken naar nieuwe informatie worden we beloond met een shot dopamine. ‘Nieuw’ is prikkelend en stimulerend. Voor ons brein maakt het zelfs niet uit over welke informatie het gaat.

“Zelfs een klaagmail van een vervelende klant zet het dopaminecircuit in de hersenen in gang.”

Deze drang naar het nieuwe verhoogde onze overlevingskansen toen we nog in grotten leefden, maar leidt nu tot onze verslaving aan technologie. Zelfs al ervaar je die inkomende mail als vervelend, toch belonen je hersenen je met dopamine, zodat je toch een bevredigd gevoel krijgt.

Dopamine op je smartphone

In 2008 beleefden twee neurowetenschappers, Ramsay Brown en Dalton Combs, in Venice, Californië, de Aha-Erlebnis van hun jonge hipsterleven. De smartphone stond nog in kinderschoenen. Technologie was in 2008 nog erg rudimentair, zeg maar dom. De twee neurowetenschappers richtten Dopamine Labs op.

Ze vroegen zich af wat er mogelijk zou zijn als je technologie zou ontwerpen vanuit de neurowetenschappen. Hun missie was: hoe creëer je technologie die het gedrag van mensen in een gewenste richting stuurt? Voor hun klanten vertrekken ze van het gedrag dat deze bij hun gebruikers willen induceren en dan ontwikkelt Dopamine Labs de technologie die daarvoor nodig is. Zodat de app op je smartphone aantrekkelijker, dwingender wordt. Opdat je vooral niet weg zou swipen.

31% van de Vlamingen vindt zich smartphone afhankelijk.

imec.digimeter 2018 www.imec.be/digimeter­

Bronnen:

  • Provinciaal Veiligheidsinstituut, Gert Van Daele
  • NRC Handelsblad: ‘Is daar iemand? – Hoe de smartphone ons leven beheerst’ van Wouter van Noort. Het boek is verschenen bij uitgeverij Thomas Rap.
  • TechCrunch, ‘Dopamine labs slings tools to boost and reduce app addiction’
  • Digital Detox, Florence Pérès. Het boek is verschenen bij uitgeverij Lannoo

U_apps_v2_B

Hoe ‘smart’ omgaan met apps?